Emancipatoire archieven vormen een onmisbare bron voor de geschiedschrijving van Nederland. Instellingen als het IISG, Centraal Bureau voor Genealogie, Atria, Erfgoedcentrum voor Nederlands Kloosterleven, het Moslim Archief en het Kreukelcollectief bewaren archieven die vaak ‘particulier’ van oorsprong zijn, maar essentiële domeinen van de Nederlandse geschiedenis documenteren: sociale bewegingen, emancipatiestrijd, migratie, religie en gender. Juist dit type archief staat onder druk.
In tegenstelling tot monumenten, kunstcollecties en overheidsarchieven, ontbreekt namelijk structurele financiering voor particulier archief. Dat terwijl archieven in principe openbaar toegankelijk zijn en dus geen zichzelf bedruipende activiteit kunnen vormen. Klimaatverantwoorde opslag, het openhouden van studiezalen en duurzaam beheer van (digitale en gedigitaliseerde) collecties brengen hoge kosten met zich mee. Het Nationaal Archief en provinciale archieven beperken zich noodgedwongen steeds meer tot hun wettelijke taken, terwijl voor particuliere archiefcollecties geen samenhangend beleid bestaat.
Die beleidsmatige lacune raakt instellingen die zijn voortgekomen uit diverse erfgoedgemeenschappen zelf. Die maatschappelijke inbedding en activistische oorsprong vormt een kracht, maar ook een kwetsbaarheid wanneer generaties wisselen, vrijwilligers wegvallen of gemeenschappen onder (politieke) druk komen te staan. Bovendien functioneren deze archieven niet alleen als bewaarplaatsen, maar ook als kennisinstellingen die verhalen, expertise en netwerken onderhouden – integraal erfgoedbeheer waarvoor evenmin beleid of financiering bestaat.
Hoe kunnen we een duurzame toekomst waarborgen voor een breed palet aan bottom-up, maatschappelijk gewortelde archieven? In deze sessie brengen we particuliere archiefinstellingen en historici samen om deze problematiek te verkennen. Via een begeleide brainwriting-sessie nodigen we historici, als belangrijkste gebruikers van onze collecties, uit om mee te denken over de toekomst van emancipatoire archieven en hun eigen rol daarin.